آخرین ماه گرفتگی (خسوف)کلی سال ۱۳۹۰ که تا چند سال آینده تکرار نمیشود ۱۹ آذر امسال رخ میدهد. دقایقی پس از غروب خورشید در عصر روز شنبه ۱۹ آذر ماه برابر با ۱۴ محرم ۱۴۳۳ هجری قمری ماه نیم گرفته از افق شرقی آسمان  در اغلب نقاط کشور طلوع میکند. امسال پیش از طلوع ماه ماه گرفتگی آغاز شده است. ماه گرفتگی کامل بعدی ۶ مهر ۱۳۹۴ است. رصد و عکاسی از این ماه گرفتگی میتواند اهمیت زیادی داشته باشد. ارتفاع پایین ماه و وجود ماه گرفتگی کامل میتواند سوژه بسیار مناسبی برای عکاسی و رصد در کنار بناهای زیبای تخت جمشید باشد.

زمان وقوع ماه گرفتگی کامل ۱۹ آذر

آغاز گرفتگی جزئی : ساعت ۱۶ و ۱۶ دقیقه
آغاز گرفتگی کلی : ساعت ۱۷ و ۳۶ دقیقه            اوج گرفت کامل : ساعت ۱۸
پایان گرفتگی کلی : ساعت ۱۸ و ۲۷ دقیقه
پایان گرفتگی جزئی : ساعت ۱۹ و ۴۸ دقیقه

    

گاهشمار نـجومی آبان ۱۳۹۰

نکته‌ی جالب در انقلال تابستانی طولانی‌ترین روز سال و کوتاهترین شب سال است. در واقع بعد از گذر از انقلاب تابستانی طول روزها دیگر کوتاهتر و به میزان شب افزوده می‌شود تا جایی که بار دیگر طول سیاهی و روشنی در اعتدال پاییزی یکسان گردد.
جالب است بدانید که انقلاب تابستانی حتی در اندازه‌گیری شعاع زمین نیز دخالت داشته است. سال‌ها پیش “اراتوستن” سر کتابدار موزه اسکندریه، نخستین کسی است که اندازه زمین را محاسبه می‌کند . او متوجه شد که در ظهر روز اول تابستان، ستون‌های عمودی در شهر سیرن (اسوان امروز) هیچ سایه‌ای نمی‌اندازد ولی همان زمان در شهر اسکندریه در شمال شهر سیرن ستون‌های عمودی عقربه ساعت خورشیدی سایه می‌اندازد. او با اندازه‌گیری طول سایه و ارتفاع ستون، تخمین زد که فاصله اسکندریه با سمت الراس ۷.۲ درجه است و از آنجایی که این رقم حدود یک پنجاهم ۳۶۰ درجه است پس محیط زمین باید پنجاه برابر فاصله دو شهر اسکندریه و سیرن باشد. سپس محیط زمین به دست آمد و به این ترتیب قطر زمین به دست می‌آید که فقط ۱۵۰ کیلومتر با میزان فعلی تفاوت دارد.

انقلاب تابستانی سال ۱۳۹۰ در ساعت ۲۰:۴۶:۱۷ سه‌شنبه ۳۱ تیرماه ۱۳۹۰ رخ می‌دهد که در این حالت خورشید در بیشترین میل شمالی به میزان ۲۳٫۴۳۸ درجه خواهد رسید. همان‌طور که می‌دانید در مناطق معتدل نیمکره‌ی شمالی خورشید در انقلاب تابستانی مدار طولانی‌تری را طی می‌کند. لذا به همین دلیل بر میزان طول روز افزوده می‌شود. برای مثال در ایران خورشید نزدیک به شمال شرقی طلوع و نزدیک به شمال غربی غروب می‌کند و در زمان عبور خورشید از نصف‌النهار ناظر خورشید در بالاترین ارتفاع خود در افق جنوبی می‌رسد ( ۹۰-۲۳٫۵=۶۶٫۵ این مقدار سمت طلوع خورشید در روز اول تیر است). این ارتفاع در مناطق جنوبی ایران به ۸۸٫۵ درجه و در مناطق شمالی به ۷۴ درجه از افق می‌رسد. جالب است بدانید اگر چه ارتفاع خورشید در مناطق جنوبی ایران نسبت به مناطق شمالی‌تر از افق بیشتر است ولی طول روز در مناطق جنوبی‌تر ایران نسبت به شمال آن کمتر است اما به دلیل اقلیم گرم و مرطوب جنوب ایران این مناطق دارای هوای بسیار گرمی هستند!

منبع : آسمان شب ایران

گرفت ماه و گرفت خورشید که به نام خسوف و کسوف شناخته می شود، در واقع یک پدیده طبیعی است از حرکت زمین به دور خورشید وماه به دور زمین به وجود می آید. اگر ماه در مدار خود به دور زمین، هم صفحه با مدار زمین به دور خورشید حرکت می کرد، آنگاه در هر ماه، یک ماه گرفتگی و یک خورشید گرفتگی به وجود می آمد. اما با توجه به صفحه گردش ماه به دور زمین که انحراف ۲/۵ درجه ای را با صفحه گردش زمین به دور خورشید می سازد، باعث می شود که در هر ماه یک ماه گرفتگی وخورشید گرفتگی به وجود نیاید و تنها زمانی گرفتها ژدید آید که ماه و زمین و خورشید علاوه بر هم صفحه شدن، هم خط نیز شوند.

در هر سال تقویمی حداقل ۲ و حداکثر ۵ گرفت خورشید ممکن است رخ دهد اما وقوع بیش از سه گرفت ماه ممکن نیست . حتی ممکن است در طی سال اصلا` ماه گرفتگی رخ ندهد . در مجموع در هر سال تقویمی وقوع حداکثر ۷ گرفت امکان پذیر است . این تعداد گرفت به صورت ۵ گرفت خورشید و۲ گرفت ماه یا ۴ گرفت خورشید و۳ گرفت ماه خواهد بود . سال ۱۳۶۱ یکی از نادر سالهایی بود که ۷ گرفت در آن اتفاق افتاد . چنین واقعه ای تا سال ۱۸۶۴ شمسی روی نخواهد داد . دلیل انکه مردم فکر می کنند گرفت ماه بیشتر از گرفت خورشید رخ می دهد، این است که گرفت ماه در سراسر یک نیمکره قابل مشاهده است اما گرفت خورشید را صرفا` در طول مسیر گرفت می توان دید .
اگر ماه در مدار سایه زمین واقع شود یا زمین بین ماه و خورشید باشد، ماه گرفتگی یا خسوف به وجود می آید . این پدیده در شب ۱۴ ماه قمری اتفاق می افتد . اگر ماه بین زمین وخورشید قرار گیرد وسایه آن بر روی زمین افتد انگاه خورشید گرفتگی یا کسوف رخ می دهد . این پدیده بین آخر و اول ماه قمری روی می دهد .
مدت دوام ماه گرفتگی نسبتا` زیاد است . قطر مخروط سایه زمین در نقطه ای که ماه در آن می گذرد در حدود ۹۲۱۲ کیلومتر است . اگر ماه در مرکز مخروط قرار گیرد، حدود یک ساعت وچهل دقیقه در گرفت کامل خواهد بود.
هنگام شروع ماه گرفتگی، لبه تاریکی در ماه کامل، در بخش شمالی آن ویا در بخش جنوبی آن ظاهر می شود . ماه گرفتگی جزیی هم قبل وهم بعد از ماه گرفتگی کلی نیز واقع می شود وتقریبا` یک ساعت طول می کشد تا ماه کاملا` وارد سایه زمین شود و یا از سایه بیرون رود .

اطلاعات ماه گرفتگی ۲۵ خرداد ۱۳۹۰ :
زمان کنتاکتها
ابتدا تعریف کنتاکتها:
کنتاکت ماه با نیمسایه (ورود به نیمسایه) : هنگامیکه ماه با نیمسایه زمین مماس می شود.
کنتاکت اول : هنگامی که ماه پس از عبور از نیم سایه یا سایه زمین مماس می شود.
کنتاکت دوم : هنگامیکه ماه کاملا وارد سایه شده و آخرین جزء روشن ماه با سایه مماس می شود . از این لحظه به بعد ماه در سایه زمین حرکت می کند .
اوج گرفت : هنگامیکه مرکز ماه در مرکز سایه زمین قرار می گیرد .
کنتاکت سوم : هنگامیکه ماه، سایه زمین را طی کرده و برای خروج از سایه زمین با آن مماس می شود .
کنتاکت چهارم: هنگامیکه ماه از سایه زمین، به سمت نیم سایه حرکت کرده و پس از عبور از سایه با آن مماس می شود .
کنتاکت ماه با نیم سایه (خروج ): هنگامیکه ماه ضمن خروج از نیم سایه با آن مماس شود . پس از این لحظه ماه گرفتگی به طور کامل پایان می یابد.

عکاسی از مراحل ماه‌ گرفتگی:
زمان های نوردهی و عدد دیافراگم پیشنهادی برای عکسبرداری از مراحل ماه‌گرفتگی با لنز نرمال، بر حسب
حساسیت فیلم در جدول زیر ارائه شده اند:

توجه:زمانهای نوردهی جدول فوق بر حسب ثانیه یا کسری از ثانیه هستند.
منبع جدول راهنمای عکاسی: tossky

۱۱ خرداد سایه‌ی ماه نو از سرزمین خورشیدِ نیمه‌شب رد شد. این دومین گرفت جزئی در سال میلادی جاری است. تصویر بالا، تصویری از رویداد آسمانی زمین مرکزی است که در مداری فراتر از شمالگان، در شمال فنلاند، Kaunispää Hill در لَپ‌لَند در زمانی نزدیک به نیمه‌شب گرفته شده است. کسانی که در منطقه‌ی گوزن‌های شمالی بودند می‌توانستند ماه و خورشید را که همدیگر را در آغو‌ش کشیده‌اند از افق شمالی کمی بالاتر از ابرهای دوردست ببینند. این گرفت که از بخش‌هایی از آلاسکا و کانادا نیز دیده می‌شد با طلوع خورشید در سیبری و شمال چین ساعت ۱۹:۵۲ به وقت جهانی آغاز شد و تقریبا   ۵/ ۳ ساعت بعد در  Newfoundlandدر اقیانوس اطلس به پایان رسید. فقط یک ماه بعد در ۱ جولای / ۱۰تیر سایه‌ی ماه دوباره در گرفت جزئی دیگری بر زمین می‌افتد و از منطقه‌ی نسبتاً کوچکی در اقیانوس منجمد جنوبی دیده می‌شود. بعد از این گرفت، آخرین و چهارمین خورشیدگرفتگی جزئی سال ۲۰۱۱ در تاریخ ۲۵ نوامبر/ ۴ آذر رخ می‌دهد. آخرین گرفت از سرزمین خورشید نیمه‌شب جنوبی ( جنوبگان) دیده می‌شود.

منبع : ماهنامه نجوم

اخترشناسان موسسه علوم تلسکوپ فضایی در بالتیمور، به منظور جشن ۲۱ امین سال فعالیت تلسکوپ هابل، چشمان تیزبین این تلسکوپ را به سوی یک جفت کهکشان تعاملی، معروف به Arp 273، نشانه رفتند.
“چارلز بالدن”(مدیر ارشد ناسا)، در این باره می گوید:«۲۱ سال است که هابل نگاه ما به جهان را عمیقا تغییر داده است و به ما امکان داده تا به عمق کیهان نگاه کنیم و شاهد عظمت و شگفتی فضای اطراف خود باشیم و من بسیار مفتخرم که هنگام حمل و استقرار هابل در فضا به کمک شاتل دیسکاوری، خلبان آن بودم».

این تصویر تازه منتشر شده کهکشانی بزرگ به نام UGC 1810 را نشان می دهد که تحت تاثیر نیروهای کشندی کهکشان همدم خود به نام UGC 1813، که در پایین تصویر دیده می شود، به شبیه به یک گل رز شده است.

** تلسکوپ فضایی هابل در روز ۲۴ آوریل ۱۹۹۰/ ۴ اردیبهشت ۱۳۶۹ طی ماموریت STS 31 شاتل دیسکاوری در مدار قرار گرفت.

Download

هانس لیپرشی عینک ساز آلمانی دانست که این کار را در سال ۱۶۰۸ میلادی به انجا اخبار این اختراع به سرعت پراکنده شد و گالیله گزارش های آن را در سفری، که یک سال بعد به ونبز رفت، شنید. گالیله تلسکوپ دست ساز خود را در سال ۱۹۰۶ ساخت و نخستین منجمی شد که با تلسکوپ آسمان را کاوید.

تلسکوپ چگونه کار می کند؟

جمع آوری نور از آسمان کماکان منبع اصلی دریافت اطلاعات از کیهان برای اخترشناسان است. بیش تر اجسام آسمانی، به استثنای ماه و خورشید، دور و نسبتاً کم فورغ اند. تلسکوپ تا حد ممکن نور جمع آوری می کند؛ به همین سبب،یکی از مهم ترین ویژگی های تلسکوپ،قطر دهانه آن است. دو نوع تلسکوپ وجود دارد بازتابی ها باستفاده از آیینه و شکستی ها با استفاده از عدسی نور را جمع می کنند.

بیش تر تلسکوپ های حرفه ای امروزی بازتابی هایی با آینه های چند متری اند که بر فراز قله کوه ها، بالاتر از آشفتگی های حاصل از حرکت هوا در لایه های پایینی جو، قرار گرفته اند.

اخترشناسان به چند دلیل تلسکوپ های بازتابی را به تلسکوپ های شکستی ترجیح داده اند.

۱-آیینه های بزرگ می توانند به نازکی آیینه های کوچک باشند، اما عدسی بزرگ می بایست ضخیم تر باشند و در نتیجه سنگین تر می شوند.

۲-یک عدسی دو سطح دارد که می باست صیقل داده شده و تمیز شود؛ آینه ها فقط یک سطح دارند.

۳-شیشه نور را جدب می کند و در شیشه های ضخین تر نور بیشتری جذب می شود.

۴-عدسی ها فقط توسط قسمت بیرونی و در اطراف محکم می شوند، اما آیینه ها توسط تمام قسمت پشت محکم می شوند.

۵-در عدسی های بزرگ شیشه به واسطه وزنش تغییر شکل می دهد و تصویر در خارج از کانون شکل می گیرد.

۶-در عدسی، رنگهای مختلف با مقادیر متفاوتی شکسته می شوند. رنگ آبی بیشتر از نور قرمز منحرف می شود.

نخستین تلسکوپ بازتابی

آیزک نیوتن، نخستین فردی بود که بررسی تجزیه نور و شکل گیری طیف از طریق منشور پرداخت، او نتیجه گرفت که عدسی ها همواره تصاویری با تجزیه و خطای رنگی ایجاد می کنند از این رو به طراحی تلسکوپی پرداخت که به جای عدسی در آن برای گردآوری نور، از آیینه استفاده می شد. تلسکوپ بازتابی او در سال ۱۶۶۸ میلادی ساخنه شد و وی نخستین تلسکوپ بازتابی را ساخت از این رو به تلسکوپ های بازتابی، انعکاسی و نیوتنی هم می گویند.

در رصدخانه ها تلسکوپ های بزرگ در مکانی ثابت نصب می شوند. برای حفاظت از تلسکوپ ها و لوازم جانبی آن ها، تلسکوپ ها را درون ساختمانی قرار می دهند که اغلب به صورت گنبدی دوار و بزرگ است.

شکاف باز و بسته شونده ای در گنبد، پنجره ای است که تلسکوپ از آن به آسمان می نگرد. این ساختمان محافظ تلسکوپ و ابزارهای آن از گرما و تابش خورشید در روز، گرد و غبار، برف و باران است. از سوی دیگر، سبب کاهش نورهای مزاحم محیط بر تلسکوپ و دستگاه های حساس رصدخانه می شود.به سبب حرکت تلسکوپ در پیمایش کره آسمان، فضایی گنبدی انتخاب مناسبی است. گنبد نیز با حرکت آرام تلسکوپ به دنبال ستاره ها و اجرام سماوی جا به جا می شود.

نخستین رصدخانه در عصر تلسکوپ ها

در دهه ۱۶۷۰ میلادی، رصدخانه  پاریس نخستین رصدخانه مجهز به تلسکوپ در جهان بود. پیش از عصر تلسکوپ، رصدخانه های تاریخی بسیاری مانند رصدخانه بزرگ مراغه ساخته شده بود.

رصدخانه های ایران

تا زمستان ۱۳۸۸، بیش از ۳۰ رصدخانه در ایران برای کاربری آموزشی، تفریحی و تحقیقاتی ساخته شده استکه بیشتر آن ها  به دانشگاه ها و مراکز آموزشی تعلق دارد و برخی نیز متعلق به مراکز عمومی، انجمن ها و مراکز نجوم است یا برای استفاده شخصی ساخته شده اند.

رصدخانه ملی ایران

اخترشناسان حرفه ای در انتظار ساخت تلسکوپ بزرگی در ایران اند که برای تحقیقات به روز اخترشناسی قابل استفاده باشد. طرح رصدخانه ملی، تلسکوپی به قطر حدود ۳ متر است که بزرگترین تلسکوپ منطقه خواهد شد. این تلسکوپ با توجه به توانایی هدایت روبوتی، آشکارسازها و ساختار اپتیک جدید، در کنار تلسکوپ های غول پیکر جهان، تلسکوپی توانا خواهد شد و علاوه بر رفع نیاز شماری از تحقیقات داخلی، در طرح های بین المللی با حضور شبکه ای از تلسکوپ ها همکاری خواهد کرد.

بزگترین رصدخانه های جهان

تلسکوپ بسیار بزرگ VLT   که می توان گفت گردآوری نور آن برابر با آیینه ۴/۱۶ متری است.

تلسکوپ دوچشمی بزرگ LBT گردآوری نور آن برابر با آیینه ۸/۱۱ متری است.

تلسکوپ بزرگ جزایر قناری GTC  که قطر آیینه آن ۴/۱۰ متر است.

تلسکوپ بزرگ آفریقای جنوبی SALT  با قطر مفید ۸/۹ متر.

تلسکوپ هابی – ابرلی با قطر مفید ۲/۹ متر.

تلسکوپ کک ۱ که قطر آیینه آن ۱۰ متر است.

تلسکوپ کک ۲ دوقلوی تلسکوپ کک ۱ است.

تلسکوپ سوبارو  که قطر آیینه آن ۳/۸ متر است.

تلسکوپ جمینی شمالی که قطر آیینه آن ۱/۸ متر است.

تلسکوپ جمینی جنوبی که قطر آیینه آن ۱/۸ متر است.

تلسکوپ چند آیینه ای MMT  که قطر آیینه آن ۵/۶ متر است.

تلسکوپ BTA که قطر آیینه آن ۶ متر است.

تلسکوپ ماژلان۱ که قطر آیینه آن ۶/۵ متر است.

تلسکوپ ماژلان۲ که قطر آیینه آن ۶/۵ متر است.

تلسکوپ هیل که قطر آیینه آن ۵ متر است.

آینده تلسکوپ های بزرگ

فن آوری ساخت آیینه های سبک و آیینه های چند تکه ای غول پیکر، آینده شگفتی را از اختر شناسی رسم می کنند. امنون رویای اخترشناسان تلسکوپ های بسیار بزرگ تر است.

طرح تلسکوپ غول پیکر ماژلان با هفت آیینه نخستین نمونه از این غول های آینده است که احتمالا در سال ۲۰۱۸ کامل خواهد شد، قطر این تلسکوپ ۵/۲۴ متر خواهد بود.

تلسکوپ فوق بزرگ ELT با آیینه ۴۲ متری چند تکه، اروپایی ها می سازند که احتمالاً  تا پایان دهه۲۰۱۰ میلادی کامل خواهد شد.

تلسکوپ فضایی هابل

بهترین تلسکوپ برای اخترشناسانی که در جست و جوی تصاویر فوق العاده واضه از اعماق کیهان اند، تلسکوپ فضایی هابل است. هابل، که پس از چند دهه برنامه ریزی در سال ۱۹۹۰/۱۳۶۹ به فضا پرتاب شد، رصدخانه ای بی سرنشین است. این تلسکوپ در مداری به ارتفاع حدود ۶۰۰ کیلومتری قرار گرفته است.

مزایای تلسکوپ های فضایی

تلسکوپ هایی که کیهان را از روی زمین می نگرند، باید از میان جو آشفته زمین به بالا خیره شوند و جو پیوسته نور ستاره ها و کهکشان ها را منحرف و آشفته می کند،درست مثل اینکه از میان آب های آشفته در اسخری شلوغ به اطرافتان نگاه می کنید.

به همین سبب است که به نظر می رسد ستاره ها چشمک می زنند.هابل از قرار گاهش برفراز جو دید واضح و روشنی از همه چیز در کیهان دارد؛ از سیارات نزدیک تا اختروش هایی در فاصله میلیاردها سال نوری از ما.